Nowe zasady zajmowania samochodów w egzekucji komorniczej są jednym z najbardziej odczuwalnych skutków zmian, które zaczęły obowiązywać od 1 stycznia 2026 roku.
Choć sama możliwość zajęcia pojazdu znajdującego się w faktycznym władaniu dłużnika nie jest nowa, to właśnie od 2026 r. funkcjonuje ona w ramach zaostrzonego reżimu egzekucyjnego, nastawionego na przeciwdziałanie ukrywaniu majątku.
W praktyce oznacza to odejście od modelu, w którym okazanie dowodu rejestracyjnego na inną osobę skutecznie blokowało zajęcie samochodu w terenie.
Spór o własność pojazdu został w dużej mierze przeniesiony z etapu czynności komornika do postępowania sądowego, a odpowiedzialność za wykazanie praw do auta spoczywa dziś na jego rzeczywistym właścicielu.
Czym jest „faktyczne władanie” pojazdem w egzekucji komorniczej
Podstawą prawną zajęcia samochodu znajdującego się w faktycznym władaniu dłużnika jest art. 845 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, obowiązujący od 7 listopada 2019 r. Przepis ten pozwala na zajęcie ruchomości, które nie stanowią własności dłużnika, jeżeli pozostają w jego władaniu.
Od 1 stycznia 2026 r. przepis ten jest jednak stosowany w innym kontekście – w ramach systemu, który wyraźnie ogranicza możliwości blokowania egzekucji poprzez powoływanie się na formalną własność.
Różnica między własnością a faktycznym korzystaniem
Własność jest kategorią prawną, natomiast faktyczne władanie odnosi się do rzeczywistej kontroli nad pojazdem. Obejmuje ono korzystanie z samochodu, posiadanie kluczyków, decydowanie o jego użyciu oraz ponoszenie kosztów eksploatacji.
W nowym reżimie egzekucyjnym kluczowe znaczenie ma to, kto realnie dysponuje pojazdem, a nie to, na kogo formalnie został on zarejestrowany.
Dlaczego dowód rejestracyjny nie jest już rozstrzygający
Dowód rejestracyjny nigdy nie był dokumentem potwierdzającym własność pojazdu, jednak przed 2026 r. w praktyce często prowadził do wstrzymywania czynności egzekucyjnych. Obecnie jego okazanie nie blokuje zajęcia auta, jeżeli inne okoliczności wskazują, że pozostaje ono w faktycznym władaniu dłużnika.
Faktyczne władanie pojazdem wynika z art. 845 § 2 KPC, ale od 1 stycznia 2026 r. przepis ten funkcjonuje w ramach zaostrzonego reżimu egzekucyjnego, w którym stan faktyczny ma pierwszeństwo przed dokumentami.
Kiedy samochód może zostać zajęty mimo braku własności dłużnika
Nowy model egzekucji sprawia, że zajęcie samochodu jest możliwe również wtedy, gdy dłużnik nie jest jego właścicielem w sensie prawnym.
Okoliczności świadczące o faktycznym władaniu
O faktycznym władaniu decyduje całokształt okoliczności, takich jak regularne korzystanie z pojazdu, jego parkowanie w miejscu zamieszkania dłużnika, ponoszenie kosztów paliwa i napraw czy używanie auta do pracy lub celów prywatnych.
Od 2026 r. komornik nie ma obowiązku rozstrzygać sporów własnościowych w terenie. Jeżeli okoliczności wskazują na faktyczne władanie, pojazd może zostać zajęty.
Pojazdy prywatne, firmowe i użyczone
Szczególnie narażone na zajęcie są samochody użyczone, leasingowane oraz służbowe. Sam fakt istnienia umowy użyczenia czy leasingu nie wyłącza automatycznie zajęcia, jeżeli dłużnik korzysta z pojazdu w sposób stały i wyłączny.
Ryzyko zajęcia auta należącego do osoby trzeciej
W nowym reżimie egzekucyjnym udokumentowanie własności pojazdu przez osobę trzecią nie wstrzymuje zajęcia.Spór o własność rozstrzygany jest po zajęciu pojazdu, w drodze powództwa o zwolnienie przedmiotu spod egzekucji na podstawie art. 841 KPC.
Termin na jego wniesienie wynosi 30 dni od dnia, w którym właściciel dowiedział się o zajęciu rzeczy, a nie od samego momentu dokonania czynności przez komornika.
Od 2026 r. zajęcie samochodu następuje na podstawie faktycznego władania, a nie formalnej własności. Spory o prawo do pojazdu zostały przeniesione z czynności komornika na etap sądowy.
Ograniczenia zajęcia samochodu przy faktycznym władaniu
Zaostrzenie zasad egzekucji nie oznacza pełnej dowolności zajęcia pojazdu.
Pojazd niezbędny do pracy lub podstawowych potrzeb
Zgodnie z art. 829 pkt 4 KPC, spod egzekucji mogą być wyłączone przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej dłużnika. Ocenie podlega rzeczywista rola samochodu w wykonywaniu pracy lub zaspokajaniu podstawowych potrzeb, a nie samo oświadczenie dłużnika.
Szczegółowo o sposobach obrony przed zajęciem majątku, w tym analizie ograniczeń egzekucji, pisaliśmy w artykule jak się bronić przed egzekucją komorniczą.
Przypadki wyłączone spod egzekucji
Ograniczenia mogą wynikać również z ochrony praw osób trzecich lub zasad proporcjonalności egzekucji. Nowy reżim egzekucyjny nie znosi tych mechanizmów, ale powoduje, że ich zastosowanie następuje po zajęciu, a nie przed nim.
Mimo zaostrzenia zasad, egzekucja z samochodu nadal podlega ograniczeniom. Zmienił się jednak moment ich badania – częściej następuje to po zajęciu.
Skutki nowych zasad dla dłużników i ich otoczenia
Zmiany obowiązujące od 1 stycznia 2026 r. mają konsekwencje wykraczające poza samą osobę zadłużoną.
Konsekwencje finansowe i organizacyjne
Zajęcie samochodu może prowadzić do utraty mobilności, problemów z wykonywaniem pracy oraz dodatkowych kosztów. Skutki te często dotykają również osób trzecich, które formalnie są właścicielami pojazdu.
W przypadku poważnych konsekwencji zajęcia majątku, np. samochodu, przydatne są omówienia dotyczące wstrzymywania egzekucji – zobacz: jak wstrzymać egzekucję komorniczą z nieruchomości.
Znaczenie zmian dla dalszego przebiegu egzekucji
Nowy reżim egzekucyjny opiera się na przeniesieniu ciężaru dowodu z etapu czynności komornika na etap postępowania sądowego. Komornik dokonuje zajęcia na podstawie stanu faktycznego, natomiast osoba trzecia musi samodzielnie dochodzić ochrony swoich praw w drodze powództwa.
Ten mechanizm skraca czas czynności terenowych i ogranicza możliwość blokowania egzekucji na etapie zajęcia.
Zmiany z 2026 r. wzmacniają skuteczność egzekucji, ale zwiększają znaczenie sporów sądowych dotyczących własności zajętych pojazdów.
Podsumowanie
Możliwość zajęcia samochodu znajdującego się w faktycznym władaniu dłużnika wynika z przepisów obowiązujących od 2019 r., jednak od 1 stycznia 2026 r. funkcjonuje ona w ramach nowego, zaostrzonego reżimu egzekucyjnego.
W jego ramach formalna własność pojazdu przestała pełnić rolę ochronną na etapie czynności komorniczych, a spory o prawo do auta zostały przesunięte do sądu.
W praktyce oznacza to, że ryzyko zajęcia samochodu zależy dziś przede wszystkim od rzeczywistego sposobu korzystania z pojazdu, a nie od wpisów w dokumentach. Zmiany te istotnie wpływają na przebieg egzekucji w 2026 roku i wymagają każdorazowej oceny całokształtu okoliczności.
Zajęcie samochodu a faktyczne władanie pojazdem
Przy zajęciu samochodu kluczowe znaczenie ma to, czy pojazd rzeczywiście pozostaje w faktycznym władaniu dłużnika. Jeżeli masz wątpliwości, napisz do nas – pomożemy ustalić, czy zajęcie auta było zgodne z nowymi zasadami obowiązującymi od 2026 roku.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy komornik może zająć samochód, który formalnie należy do innej osoby?
Tak. Jeżeli pojazd pozostaje w faktycznym władaniu dłużnika, może zostać zajęty niezależnie od formalnej własności.
Czy rejestracja samochodu na inną osobę chroni przed zajęciem komorniczym?
Nie. Sam fakt, że pojazd jest zarejestrowany na inną osobę, nie wyklucza jego zajęcia, jeżeli pozostaje on w faktycznym władaniu dłużnika. Ocenie podlega rzeczywisty sposób korzystania z auta, a nie sam dokument rejestracyjny.
Od kiedy obowiązują nowe zasady zajmowania samochodów przez komornika?
Podstawa prawna istnieje od 2019 r., natomiast od 1 stycznia 2026 r. funkcjonuje zaostrzony reżim egzekucyjny, który zmienił praktykę stosowania przepisów.