Egzekucja z emerytury lub renty może być szczególnie dotkliwa dla osób, dla których świadczenie jest jedynym lub głównym źródłem utrzymania. Przepisy ograniczają wysokość potrąceń i przewidują kwoty, które muszą pozostać do dyspozycji dłużnika, jednak ich wysokość jest znacznie niższa od minimalnego wynagrodzenia.
W 2026 roku pojawiły się petycje postulujące zwiększenie tej ochrony. Jedna z nich została skierowana do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 31 marca 2026 roku. Podobne postulaty trafiły również do Prezydenta RP.
Co zakłada petycja i dlaczego pojawił się postulat większej ochrony?
Petycja nr 63-2026 dotyczy podniesienia kwoty wolnej od egzekucji komorniczych z rent i emerytur. Nie jest to jedyna inicjatywa dotycząca tego problemu. W 2026 roku do Prezydenta RP skierowano również postulaty zmierzające do zrównania ochrony najniższych emerytur i rent z ochroną minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Autor jednej z petycji wskazuje między innymi na potrzebę:
- Pełnej ochrony świadczeń do wysokości minimalnego wynagrodzenia,
- ograniczenia potrąceń z niskich emerytur i rent,
- równego traktowania dłużników niezależnie od tego, czy utrzymują się z wynagrodzenia, emerytury czy renty.
Propozycje wynikają więc przede wszystkim z różnicy pomiędzy ochroną wynagrodzenia za pracę a zasadami stosowanymi wobec świadczeń emerytalno-rentowych.
Jak obecnie wygląda egzekucja komornicza z emerytury i renty?
Komornik nie może zająć dowolnej części emerytury lub renty. Zasady potrąceń określają przede wszystkim art. 139–141 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Przepisy przewidują zarówno maksymalny procent świadczenia, który może zostać potrącony, jak i kwotę wolną, która powinna pozostać dłużnikowi. Jej wysokość zależy między innymi od rodzaju egzekwowanej należności.
Ile można potrącić z emerytury lub renty?
W przypadku większości należności egzekwowanych przez komornika potrącenie może wynieść maksymalnie 25% świadczenia. Inne zasady obowiązują jednak przy określonych rodzajach zobowiązań.
Przykładowo przy należnościach alimentacyjnych potrącenie może sięgać 60% świadczenia, natomiast w przypadku należności związanych z odpłatnością za pobyt w domu pomocy społecznej, zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub pielęgnacyjno-opiekuńczym, do 50%. Wynika to z art. 140 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Ile wynosi kwota wolna od egzekucji w 2026 roku?
Od 1 marca 2026 roku przy egzekucji zwykłych należności innych niż alimentacyjne kwota wolna wynosi 1401,57 zł. Oznacza to, że nawet przy zachowaniu procentowej granicy potrącenia ZUS musi jednocześnie uwzględnić tę minimalną ochronę świadczenia.
Kwota wolna zależy jednak od rodzaju długu. Od 1 marca 2026 roku wynosi między innymi:
- 849,42 zł przy należnościach alimentacyjnych,
- 1401,57 zł przy innych typowych należnościach egzekwowanych,
- 339,76 zł przy należnościach za pobyt w DPS, ZOL lub ZPO.
Kwoty te są waloryzowane każdego roku od 1 marca, co wynika z art. 141 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Czy kwota wolna może zostać zrównana z minimalnym wynagrodzeniem?
Taki właśnie postulat pojawił się w petycjach z 2026 roku. W petycji skierowanej do Prezydenta RP zaproponowano zrównanie ochrony najniższych emerytur i rent z ochroną minimalnego wynagrodzenia oraz pełną ochronę świadczeń do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Byłaby to istotna zmiana dla osób otrzymujących niskie świadczenia. Obecnie kwota wolna przy zwykłych długach wynosi 1401,57 zł, a więc ochrona emeryta lub rencisty jest skonstruowana inaczej niż ochrona wynagrodzenia pracownika.
Trzeba jednak podkreślić, że są to na razie postulaty zmian, a nie nowe obowiązujące zasady.
Co proponowane zmiany oznaczałyby dla zadłużonych emerytów i rencistów?
Jeżeli proponowana ochrona zostałaby wprowadzona w postulowanym kształcie, część osób pobierających najniższe świadczenia mogłaby zostać całkowicie lub w większym stopniu chroniona przed potrąceniami.
Dla dłużnika oznaczałoby to pozostawienie większej części miesięcznego świadczenia na bieżące wydatki. Jednocześnie egzekucja zadłużenia trwałaby dłużej, ponieważ do wierzyciela trafiałaby mniejsza kwota albo, przy najniższych świadczeniach, potrącenia mogłyby zostać ograniczone jeszcze bardziej.
Nie oznaczałoby to jednak umorzenia długu. Zwiększenie kwoty wolnej wpływa na zakres egzekucji ze świadczenia, a nie na samo istnienie zobowiązania.
Czy większa ochrona obejmowałaby również długi alimentacyjne?
Obecnie należności alimentacyjne podlegają surowszym zasadom niż zwykłe zadłużenie. Z emerytury lub renty można na ich poczet potrącić do 60% świadczenia, a kwota wolna od 1 marca 2026 roku wynosi 849,42 zł.
Dlatego ewentualna zmiana przepisów musiałaby precyzyjnie określić, czy zwiększona ochrona obejmie również alimenty. Sam postulat podwyższenia kwoty wolnej nie oznacza, że wszystkie rodzaje zadłużenia zostaną objęte identycznymi zasadami.
Dla dłużników alimentacyjnych jest to szczególnie istotne, ponieważ już obecnie przepisy przewidują wobec tych należności znacznie wyższy dopuszczalny poziom potrąceń.
Na jakim etapie jest petycja i czy przepisy już się zmieniły?
Petycja nr 63-2026 została złożona do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 31 marca 2026 roku. Na stronie ministerstwa opublikowano zarówno jej treść, jak i odpowiedź na petycję. Z kolei petycja skierowana do Prezydenta RP została przekazana do komórki prawnej Kancelarii Prezydenta.
Na 12 sierpnia 2026 roku samo złożenie tych petycji nie zmieniło zasad dokonywania potrąceń. Nadal obowiązują limity oraz kwoty wolne wynikające z ustawy o emeryturach i rentach z FUS i ich corocznej waloryzacji.
Dłużnik, którego świadczenie jest obecnie zajęte, nie może więc powołać się na samą petycję i żądać zastosowania proponowanej, wyższej kwoty wolnej.
Co może zrobić dłużnik, jeśli jego emerytura lub renta jest już zajęta?
W pierwszej kolejności warto sprawdzić, jakiego rodzaju należność jest egzekwowana oraz czy ZUS prawidłowo zastosował odpowiedni limit potrącenia i kwotę wolną.
Szczególnie warto zweryfikować:
- Wysokość potrącenia,
- rodzaj egzekwowanej należności,
- zastosowaną kwotę wolną,
- wysokość pozostałego zadłużenia,
- dokumenty otrzymane od komornika i ZUS.
W naszej praktyce spotykamy osoby, które skupiają się wyłącznie na wysokości miesięcznego potrącenia, nie sprawdzając wcześniej podstawy i aktualnej wysokości całego zadłużenia. Tymczasem analiza dokumentów może pomóc ustalić, czy egzekucja przebiega prawidłowo i jakie możliwości działania pozostają dłużnikowi.
Podsumowanie
Petycje z 2026 roku pokazują, że obecny poziom ochrony emerytur i rent przed egzekucją stał się przedmiotem dyskusji. Jednym z najdalej idących postulatów jest zrównanie ochrony najniższych świadczeń z ochroną minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Na razie przepisy jednak się nie zmieniły. Od 1 marca 2026 roku przy typowych długach innych niż alimentacyjne kwota wolna wynosi 1401,57 zł, a maksymalne potrącenie co do zasady może wynieść 25% świadczenia. Inne limity obowiązują między innymi przy alimentach.
Masz zajętą emeryturę lub rentę i nie wiesz, czy potrącenia są prawidłowe? Napisz do nas. Sprawdzimy dokumenty i możliwości działania w Twojej sprawie.